Notatka syntetyzująca na maturze - prosty schemat i przykłady

Ewelina Piotrowska .

20 listopada 2026

Osoba w turkusowym swetrze tworzy notatkę syntetyzującą schemat, zapisując swoje myśli w otwartym notatniku.

Masz przed sobą dwa teksty, a w brudnopisie powstaje drugie streszczenie zamiast jednej odpowiedzi? Najbezpieczniej zacząć od czterech pól: temat, stanowisko autora pierwszego, stanowisko autora drugiego i relacja między nimi, choć sam układ nie wystarczy, gdy zgubisz poziom uogólnienia. Właśnie wtedy łatwo stracić punkt, mimo że oba teksty zostały przeczytane.

Dobra notatka łączy dwa stanowiska w jeden krótki tekst

  • Rdzeń schematu: temat → autor 1 → autor 2 → podobieństwo lub różnica.
  • Forma końcowa: tekst ciągły, logiczny i napisany własnymi słowami.
  • Najczęstsza pułapka: dwa osobne streszczenia nie pokazują relacji między autorami.
  • Kontrola przed oddaniem: sprawdź treść, spójność, liczbę wyrazów i poprawność zapisu.

Schemat czterech pól zamienia dwa teksty w jedną wypowiedź

Notatka syntetyzująca wymaga selekcji, uogólnienia i zestawienia informacji. W Informatorze o egzaminie maturalnym z języka polskiego kryteria obejmują przedstawienie stanowiska każdego autora, poprawne zestawienie obu stanowisk, spójność oraz odpowiednią długość. Za całość można uzyskać 4 punkty, z czego 3 dotyczą treści, a 1 poprawności językowej, ortograficznej i interpunkcyjnej.

Najprostszy schemat przypomina mapę. Zanim zaczniesz budować zdania, przyporządkuj informacje do czterech pól:

Pole schematu Pytanie pomocnicze Co zapisujesz w brudnopisie
Temat Jakie zagadnienie łączy oba teksty? Jedno krótkie hasło, na przykład „wpływ literatury na odbiorcę”.
Autor pierwszego tekstu Jakie stanowisko zajmuje wobec tematu? Jedno zdanie uogólniające, bez szczegółów pobocznych.
Autor drugiego tekstu Co twierdzi drugi autor? Drugie zdanie uogólniające, zapisane własnymi słowami.
Relacja W czym autorzy są zgodni albo czym się różnią? Jedno zdanie porównujące, na przykład „obaj podkreślają..., lecz inaczej wskazują...”.

Ten układ chroni przed chaosem, ale nie powinien zostać przepisany do odpowiedzi jako lista. W arkuszu liczy się ciągła, logicznie zorganizowana wypowiedź, więc tabela służy wyłącznie do przygotowania treści.

Najpierw wyłapujesz relację, potem układasz zdania

Najwięcej czasu traci się na zaznaczanie niemal wszystkiego. Temat polecenia działa jak filtr: zostawiasz tylko te informacje, które pomagają określić stanowisko autorów wobec wskazanego zagadnienia. Reszta może być ciekawa, lecz w krótkiej notatce zajmuje miejsce potrzebne na syntezę.

  1. Przeczytaj temat przed tekstami. Zaznacz rzeczownik lub wyrażenie, które wyznacza zakres odpowiedzi. Gdy temat dotyczy wpływu książek na człowieka, nie wypisuj wszystkich informacji o historii czytelnictwa.
  2. Przy każdym tekście zapisz czasownik stanowiska. Autor może twierdzić, ostrzegać, podkreślać, krytykować albo wskazywać. Sam temat nie wystarczy, ponieważ egzamin wymaga pokazania, co dokładnie sądzą obie osoby.
  3. Oddziel argument od przykładu. Argument może zostać w notatce, przykład często trzeba pominąć. Jeśli autor długo opisuje jedną sytuację, zastąp ją ogólniejszym sformułowaniem.
  4. Dodaj relację między stanowiskami. Użyj konstrukcji sygnalizującej zgodność, uzupełnienie albo różnicę. Bez niej tekst może wyglądać jak dwa krótkie streszczenia.

Uważam, że najbezpieczniejszy porządek to autor pierwszy, autor drugi, a następnie wspólny wniosek lub różnica. Gdybym miała zapamiętać tylko jedną zasadę, wybrałabym pytanie: „Co łączy te dwa stanowiska i gdzie dokładnie się rozchodzą?”.

Nie zawsze trzeba budować osobne zdanie dla każdego autora. Możesz połączyć ich w jednej konstrukcji, jeśli zachowasz jasność, na przykład: „Pierwszy autor widzi w literaturze sposób poznawania cudzych doświadczeń, natomiast drugi akcentuje emocjonalne przeżycie lektury”. Taki zapis od razu pokazuje obie perspektywy i relację między nimi.

Limit słów wymusza wybór, a nie mechaniczne skracanie

Notatka powinna liczyć 60-90 wyrazów. Przekroczenie albo niedobór nie musi zniszczyć całej odpowiedzi, ale może obniżyć ocenę treści, nawet gdy stanowiska zostały rozpoznane poprawnie. Z tego powodu lepiej zostawić sobie niewielki margines niż pisać dokładnie na granicy.

Uważam, że rozsądnym celem jest około 70-80 wyrazów. Taki zapas pozwala dopisać brakujące porównanie albo usunąć jedno zdanie bez nerwowego liczenia każdej końcówki. Nie rozciągaj tekstu ozdobnikami. Dopisz informację o stanowisku, relacji lub ogólnym wniosku.

W treści najpierw zabezpiecz elementy, których nie da się zastąpić stylem: oba stanowiska i ich zestawienie. Dopiero później poprawiaj szyk zdań, przecinki oraz powtórzenia. Według kryteriów CKE, gdy treść otrzyma 0 punktów, punkt za poprawność językową, ortograficzną i interpunkcyjną również nie jest przyznawany.

Sytuacja lub objaw Prawdopodobna przyczyna lub skutek Co zrobić
Tekst ma mniej niż wymagany przedział Pominięto stanowisko, relację albo ogólny wniosek. Dodaj brakującą informację merytoryczną, nie przypadkowe zdanie.
Każdy akapit opisuje inny tekst Powstały dwa streszczenia bez syntezy. Połącz stanowiska wyrażeniem „natomiast”, „podobnie”, „odmiennie” albo „łącznie”.
Jednego autora można rozpoznać, drugiego nie Stanowisko drugiego tekstu zostało zbyt mocno skrócone. Dopisz czasownik określający jego pogląd i jedną informację wyjaśniającą.
W notatce pojawiają się trzy lub więcej błędów Można stracić punkt za poprawność zapisu. Zostaw chwilę na przeczytanie całości i popraw najłatwiejsze błędy.
Wypowiedź zawiera własną opinię Autor notatki odchodzi od stanowisk przedstawionych w tekstach. Usuń ocenę i zastąp ją neutralnym opisem poglądu autora.

Dwa streszczenia obok siebie nie tworzą syntezy

Najczęstsze nieporozumienie polega na opisaniu tekstu pierwszego, a potem drugiego bez wskazania związku między nimi. Taki układ może być rzeczowy, lecz nie pokazuje, czy autorzy mówią o tym samym, uzupełniają się, czy zajmują odmienne stanowiska.

Podobny nacisk pojawia się w materiałach Zintegrowanej Platformy Edukacyjnej, która opisuje notatkę jako zwięzłe zestawienie dwóch tekstów wokół wspólnego zagadnienia. Z samej definicji wynika więc, że potrzebujesz punktu wspólnego albo rozbieżności, a nie dwóch miniatur streszczeniowych.

Przeczytaj również: Poznańskie Targi Książki 2026: Daty, bilety, program Twój przewodnik

Jak wygląda różnica w praktyce

Załóżmy, że oba teksty dotyczą wpływu literatury na sposób postrzegania innych ludzi. Pierwszy autor twierdzi, że książki pozwalają poznać doświadczenia odmienne od własnych. Drugi podkreśla, że lektura rozwija empatię przede wszystkim przez emocjonalne zaangażowanie odbiorcy.

Wersja niesyntetyczna mogłaby brzmieć tak:

„Pierwszy autor pisze o poznawaniu cudzych doświadczeń. Drugi autor uważa, że literatura rozwija empatię i emocje.”

Informacje są rozpoznawalne, lecz brakuje odpowiedzi na pytanie, jak te stanowiska mają się do siebie. Lepsza wersja brzmi:

„Obaj autorzy uznają, że kontakt z literaturą rozwija zdolność rozumienia innych ludzi, lecz inaczej opisują źródło tego efektu. Autor pierwszego tekstu wiąże go głównie z poznawaniem odmiennych doświadczeń i perspektyw, natomiast autor drugiego podkreśla rolę emocjonalnego zaangażowania odbiorcy. Oba stanowiska łączy przekonanie, że lektura poszerza sposób patrzenia na świat, jednak pierwszy tekst akcentuje poznanie, a drugi przeżycie i osobistą refleksję czytelnika.”

W tej wersji każdy autor ma własne stanowisko, a końcowa część pokazuje relację. Nie trzeba dopisywać, który pogląd jest lepszy. Notatka odtwarza sens tekstów, nie rozstrzyga sporu za autorów.

Gotowy wzór działa tylko po wypełnieniu treścią

Możesz korzystać z konstrukcji, która porządkuje wypowiedź, ale nie powinna zastępować czytania tekstów. Przydatny wzór wygląda tak:

„Obaj autorzy odnoszą się do [temat]. Autor pierwszego tekstu uważa, że [stanowisko wraz z najważniejszym uzasadnieniem], natomiast autor drugiego podkreśla, że [jego stanowisko]. Autorów łączy [punkt wspólny], lecz różnią się oni w ocenie [konkretny aspekt]. Ostatecznie oba teksty pokazują, że [ogólny wniosek].”

Nie każdy temat wymaga wszystkich elementów w identycznych proporcjach. Jeśli autorzy są zgodni, rozbuduj wspólny wniosek. Jeśli prezentują przeciwne stanowiska, mocniej zaznacz kontrast. Gdy jeden tekst rozwija temat szerzej, nie wyrównuj go sztucznie przez dopisywanie szczegółów do drugiego.

Przydatne czasowniki i łączniki możesz dobierać według funkcji:

  • Stanowisko: twierdzi, wskazuje, podkreśla, przekonuje, ocenia, ostrzega.
  • Zgodność: obaj autorzy zauważają, oba teksty łączy, autorzy są zgodni co do tego, że.
  • Różnica: natomiast, odmiennie, podczas gdy, pierwszy autor akcentuje, drugi skupia się na.
  • Uogólnienie: z obu tekstów wynika, oba stanowiska pokazują, autorzy przedstawiają problem jako.

W materiale ćwiczeniowym Okręgowej Komisji Egzaminacyjnej znajdują się przykładowe prace uczniowskie oceniane według kryteriów notatki. To dobry materiał do ćwiczenia jednej umiejętności: przeczytaj gotową odpowiedź i zaznacz osobno fragment dotyczący autora pierwszego, autora drugiego oraz ich relacji.

Jedna minuta przed oddaniem potrafi uratować całą konstrukcję

Na końcu nie czytaj notatki wyłącznie jak zwykłego akapitu. Przeczytaj ją jak egzaminator i odpowiedz sobie na cztery pytania:

  • Czy jasno widać, co twierdzi każdy autor?
  • Czy pojawia się relacja między stanowiskami?
  • Czy każde zdanie służy tematowi, zamiast dopowiadać szczegóły?
  • Czy tekst jest spójny, mieści się w limicie i nie zawiera łatwych do usunięcia błędów?

Gdybym miała wybrać jedną zasadę do zapamiętania, postawiłabym na tę: najpierw nazwij dwa stanowiska, potem pokaż ich związek, a dopiero na końcu poleruj język. Dzięki temu schemat nie stanie się sztywnym szablonem, tylko mapą prowadzącą do krótkiej i kompletnej wypowiedzi.

FAQ - Najczęstsze pytania

W brudnopisie wyodrębnij cztery pola: temat, stanowisko autora pierwszego, stanowisko autora drugiego oraz relację między nimi. Przy każdym autorze zapisz jedno zdanie uogólniające, a w ostatnim polu określ, czy stanowiska są zgodne, uzupełniają się albo różnią.
Po przedstawieniu poglądów dodaj zdanie porównujące, na przykład z użyciem słów obaj autorzy, natomiast, podobnie lub odmiennie. Możesz wskazać wspólny wniosek i różnicę, tak jak w zestawieniu poznawania cudzych doświadczeń z emocjonalnym zaangażowaniem w lekturę.
Notatka powinna liczyć 60-90 wyrazów, a bezpiecznym celem jest około 70-80 słów. Za całość można uzyskać 4 punkty: 3 za treść, w tym przedstawienie i zestawienie stanowisk, oraz 1 za poprawność językową, ortograficzną i interpunkcyjną.
Upewnij się, że jasno widać stanowisko każdego autora, relację między nimi i związek każdego zdania z tematem. Następnie sprawdź liczbę słów, spójność oraz łatwe do usunięcia błędy. Usuń także własną opinię, jeśli zastąpiła neutralny opis poglądu autora.
Oceń artykuł

Średnia: 0.0 / 5 · 0 ocen

Tagi

notatka syntetyzująca matura porównanie uogólnienie stanowisko
Autor Ewelina Piotrowska
Ewelina Piotrowska
Nazywam się Ewelina Piotrowska i od pięciu lat zgłębiam świat literatury. Moja fascynacja książkami zaczęła się w dzieciństwie, kiedy to każda przeczytana powieść otwierała przede mną nowe horyzonty. Z pasją piszę o różnych gatunkach literackich, analizując ich wpływ na kulturę i społeczeństwo. Staram się przedstawiać skomplikowane tematy w przystępny sposób, dbając o rzetelność źródeł i aktualność informacji. Praca nad tekstami pozwala mi nie tylko dzielić się wiedzą, ale także inspirować innych do odkrywania piękna literatury. Wierzę, że literatura ma moc łączenia ludzi i otwierania umysłów, dlatego z zaangażowaniem podchodzę do każdego artykułu, który tworzę.
Komentarze (0)
Dodaj komentarz