Ruletka to gra, w której każdy obrót kołem niesie ze sobą ogromną dawkę ryzyka i niepewności. W literaturze motyw ten pojawia się jako metafora losu, hazardowej obsesji i dramatycznych wyborów, często kończących się dla bohatera dramatycznie.
Chociaż temat hazardu jest z nami nie od dziś, a sama ruletka powstała w 1645 roku jako wynalazek Blaise’a Pascala, to jednak przez długi czas pozostawała tematem tabu w literaturze lub była obrazowana wyłącznie w sposób negatywny. Wynika to również z faktu, że uznawano ją za „szatańską” grę, z racji tego, że suma liczb na polach wynosi dokładnie 666.
W różnych epokach pisarze wykorzystywali ruletkę, by uwypuklić emocje bohaterów, ich walkę z przeznaczeniem czy upadek z powodu uzależnienia. Przeanalizujmy kilka przykładów klasycznych i współczesnych dzieł, w których ruletka wpływa na fabułę i kształtuje psychologię postaci, podkreślając dramaturgię i nieprzewidywalność opowieści.
„Gracz” Fiodora Dostojewskiego – najsłynniejsza klasyczna powieść z motywem ruletki
Najbardziej znanym literackim przykładem jest powieść „Gracz” Fiodora Dostojewskiego. Jej bohater, Aleksiej Iwanowicz, to hazardzista z krwi i kości. Nie jest tajemnicą, że autor stworzył tę postać na podstawie własnych przeżyć. Dostojewski przyznawał, że był nałogowym graczem ruletki, wielokrotnie przegrywał majątek, a wygrane niejednokrotnie ratowały go z finansowego kryzysu.
W jego powieści każdy obrót koła ruletki jest dla Aleksieja próbą odwagi i wyznacznikiem jego losu. W jednej ze scen Polina Aleksandrowna namawia go do postawienia wszystkich pieniędzy. Gdy przegrywa pierwsze pieniądze, jest zdania, że wygrałby fortunę, gdyby tylko „grał dla siebie”.
Ruletka jest dla bohatera sposobem na udowodnienie, że jest ważny i rzucenie wyzwania społeczeństwu oraz przeznaczeniu. Dzięki opisowi tej gry Dostojewski tworzy portret psychologiczny hazardzisty, a jego bohater balansuje między rozsądkiem a szaleństwem, a także biedą a nadzieją na bogactwo.
Współczesne interpretacje hazardu i ruletki
Współcześni pisarze chętnie odwołują się do motywu ruletki czy ogólnie hazardu, nadając mu jednak nowe znaczenia. Joanna Chmielewska w humorystyczny sposób opisała ten świat w książce „Hazard”. Jest to swoisty poradnik, który jednocześnie zabawnie ukazuje uroki nocnego życia w kasynie.
Autorka przedstawia obraz kasynowej atmosfery, w której nie brakuje blasku świateł, ryzyka i nagłych zwrotów akcji. Jednocześnie opisuje, jak łatwo można się w niej pogubić i stracić nadzieję na rozsądek. Dzięki takim opowieściom czytelnicy mogą poczuć pulsującą adrenalinę towarzyszącą grom takim jak ruletka online czy ruletka w klasycznym kasynie, nawet jeśli sami nie stają przy stole.
Nowoczesne powieści i reportaże akcentują też problem uzależnienia od hazardu. W literaturze coraz częściej mówi się, że hazard to ryzyko, a ryzyko to emocje. Dla wielu współczesnych bohaterów stawka nie jest już tylko finansowa – często gra w kasynie jest dla nich sensem życia.
Rozgrywka traktowana jest jako ekstremalne doświadczenie psychiczne: pisarze pytają, kim jest człowiek, gdy stawia na szali wszystko, co ma. Ruletka jako symbol staje się w tych opowieściach metaforą poszukiwania intensywnych doznań, ucieczki od pustki albo buntu przeciwko regułom społecznym.
W literaturze współczesnej oznacza to, że motyw ruletki można umieścić w sytuacjach codziennej technologii. Obecnie bohaterowie grają na smartfonach, podejmują ryzykowne transakcje niczym zakłady przy kole, a cały dramat fabularny odbywa się w wirtualnym świecie. Tym samym, mimo iż ruletka jest z nami od blisko czterech stuleci, jej motyw pozostaje aktualny i wielowątkowy.
Symbolika ryzyka i dramaturgia w opowieściach
W literaturze ruletka podkreśla dramaturgię fabuły i nieprzewidywalność opowieści. Każde zakręcenie kołem wywołuje u czytelnika napięcie. W końcu w trakcie losowania nie wiadomo, jaka liczba wypadnie i czy bohater zyska, czy straci wszystko. Autorzy wykorzystują ten moment, by wzmocnić kluczowy punkt zwrotny w akcji - ruletka staje się symbolem losu, który nic nie gwarantuje.
Psychologicznie ruletka odsłania głębokie motywacje bohaterów. W „Graczu” Dostojewskiego gra staje się formą rywalizacji z własnymi emocjami i dowodem wartości człowieka. Jak już wspomniałem, ruletka dla Aleksieja jest „sposobem na udowodnienie swojej ważności” i rzuceniem wyzwania losowi i społeczeństwu.
W literaturze współczesnej z kolei bohaterowie walczą z demonami nałogu, a przy każdym zakręceniu koła mierzą się sami ze sobą. Hazard ujawnia ich skłonność do ryzyka, chciwość i desperację. Wszystkie te emocje dodają opowieściom z motywem hazardu dodatkowej pikanterii.
Ruletka – motyw literacki o wielu znaczeniach
Motyw ruletki w literaturze pojawia się w różnej formie. Mamy tu dramatyczne klasyczne historie i współczesne powieści o uzależnieniach. Wspólne dla tych opowieści są elementy ryzyka, niepewności i silnych emocji. Ruletka, czy to w kasynie przy stole, czy w wirtualnym świecie ruletki online, od dziesięcioleci inspiruje pisarzy do budowania napięcia i refleksji nad ludzką naturą.
